Caspar Cillekens
MAASTRICHT - De Alliance Française vergadert morgen in Maastricht. Op vruchtbare bodem? Hoe Frans is deze stad eigenlijk nog? Het gaat slecht met het Frans in Maastricht. Café Le Trait d'Union op de hoek Gubbelsstraat-Markt heet voortaan kaffee 't Zwijntje. Het is niet de enige kaalslag onder de cafés met een Franse naam in de binnenstad. De Patraque in de Platielstraat heet al langer Van Bommel. Morgen houdt de Alliance Française, de belangrijkste Franse culturele vereniging in Nederland, haar jaarvergadering in de Maastrichtse Bonbonnière.

Hoe Frans is Maastricht eigenlijk nog?

Veel minder dan een eeuw geleden, toen iedere welgestelde Maastrichtse burger meer Frans sprak dan Nederlands en op de klep van de brievenbussen van zijn woning Lettres stond. De straten in de binnenstad hadden nog Nederlands-Franse namen. Zoals de Kwadevliegenstraat. Die heette in het Frans Rue de la vache volante (Straat van de vliegende koe). Foutje van de
vertaler.

Hoe Frans is Maastricht (nog)?

Ach, de Waalse en de Franse bezoekers hoeven niet verweesd rond te lopen in Maastricht. In de hotels, zo leert een korte rondgang bij Le Guide, La Bergère en De Beaumont in stadsdeel Wyck, spreekt zeker een kwart van de receptionistes redelijk tot goed Frans. Bij Joosten Fromages et Vins aan de Wycker Brugstraat weet Hanny in het Frans best wel te vertellen of de chèvre
jeune of vieux is, maar dan houdt het wel op. "Ik ben hier niet aangenomen om Frans te praten, maar om kaas te verkopen.'

Aan de overkant van de brug bij herenmodezaak Maison Louis in de Grote Staat komen geregeld klanten uit Brussel en Wallonië. Het personeel, zo zegt Wim Fischer, spreekt redelijk Frans. Achter de toonbank hangt een levensgrote foto uit 1899, toen de zaak twintig jaar bestond. Vêtements sur mesure, zo afficheerde de zaak zich op de etalageruit. Reclame maken deed Maison Louis, specialist in kleren op maat, in de krant zowel in het Frans als het
Nederlands.

Op en rond de Markt hoor je vrijdags meer Waals dan Maastrichts. Zelfs de 'Hollandse' kooplui zijn op cursus Frans geweest. Bij café 't Haantje - volgens kasteleinse Paula Weijzen de "enige volkszaak met grensoverschrijdende uitstraling' - spreekt men natuurlijk echt Waals.
Afgerekend wordt dan ook in ottante en nonnante (Waals voor tachtig en negentig). Het terras en de café zitten elke vrijdagmorgen bomvol met Walen.

Frans praten gaat de doorsnee Maastrichtenaar nog wel redelijk af. Frans lezen een stuk minder. Boekhandel Plantage/Bergmans heeft een paar jaar geleden de afdeling met de Franse pockets gesloten. Er was nauwelijks vraag naar Franse literatuur. Trouwens, zo vertelt Paul Westerneng van de boekhandel, de Livres de Poche en de Folio vergeelden binnen een mum van tijd. Niet echt bevorderlijk voor de cultuuroverdracht. Het grappige is dat tegenwoordig Waalse scholieren, die Nederlands leren, aan de hand van hun lijstjes boeken van Hella Haase en andere Nederlandse schrijvers komen kopen.

Schuin tegenover bij Van Leest komen elke dag wel een paar klanten cd's van Franse chansonniers kopen. Favoriet is nog altijd met stip Charles Aznavour. Maar het zijn wel verwegend klanten van middelbare en oudere leeftijd, zo zegt Luc Hameleers. Nee, de jeugd koopt Engelstalige popmuziek of Latijns-Amerikaans.

De belangstelling voor het Frans, zo bevestigen conrector Jo Joskin van het Jeanne d'Arc College en zijn collega René Corten van het St. Maartenscollege, is sinds de invoering van het studiehuis dramatisch gekelderd. Op het Jeanne d'Arc koos in het mammoetsysteem vijftig tot zestig procent voor Frans als eindexamen. Het Jeanne d'Arc stimuleerde de keuze van het Frans sterk. Dit jaar koos een kwart van de eindexamenandi vwo voor Frans. Op het St. Maartens kiezen de leerlingen meer voor het Frans dan Duits onder het motto: Duits kennen we toch wel, Frans geeft wat meer verbreding.

Winy van Berkel, voorzitter van de Maastrichtse afdeling van de Alliance Française, is optimistisch over de toekomst van 'haar' club. Het ledental stijgt gestaag. Er komen ook weer jongeren bij. Jammer toch, verzucht ze, dat het vak Frans op de middelbare scholen zoveel terrein verloren heeft.

Ook in het Mestreechs is het Frans op zijn retour. Sommige woorden, zo legt dialectdeskundige Flor Aarts uit, worden niet meer gebruikt. Passé zijn onder meer facteur (postbode) en koerazjeus (moedig). Nog wel gebruikt worden ambras (drukte), kompleminte (groeten), boezjere (bewegen), appetiet (eetlust), gazet (krant), sjevraoj (rilling, verbasterd Maastrichts van chaud en froid) en astrant (brutaal).

En natuurlijk allebonneur (goed zo).