|
GRAMMAIR
|
|
|
|
De
klaank en oetspraok vaan 't Mestreechs
|
Spraokklaanke
kinne weure ingedeild in drei soorte: klinkers, twieklaanke
en medeklinkers. Die indeiling is gebaseerd op de meneer boe-op
die klaanke weure geproduceerd.
Klinkers zien spraokklaanke die gemaak weure mèt
loch oet de lónge. Die loch deit de stumben trille, meh
kump, zoonder örges te weure tegegehawwe, door de moond
nao boete. Versjèlle tösse klinkers, beveurbeeld
tösse de klinkers vaan pan, pen en puun, weure veroerzaak
door de stand vaan de tong en de lippe.
Twieklaanke weure, zjus wie klinkers, oetgesproke mèt
behölp vaan loch oet de lónge die 'n trilling vaan
de stumben veroerzaak en die in de moond neet weurt geblokkeerd.
't Woord twieklaank gief aon tot v'r te make höbbe mèt
'ne spraokklaank dee oet twie illeminte besteit, naomelek twie
klinkers. Es v'r klinkers oetspreke, daan blieve de tong en
de lippe in dezelfde positie. Spreke v'r twieklaanke oet, daan
beweug de tong z'ch vaan de positie die nudeg is veur de oetspraok
vaan d'n ierste klinker nao de positie die nudeg is um d'n twiede
klinker oet te spreke. Ouch de stand vaan de lippe kin verandere.
't Versjèl tösse klinker en twieklaank is good te
hure es v'r de wäörd dee (mèt de klinker ee)
en dui (mèt d'n twieklaank ui) nao-ein oetspreke.
Medeklinkers weure, in tegestèlling tot klinkers
en twieklaanke, neet altied mèt trillende stumben oetgesproke.
Sommege medeklinkers, wie b en z, zien stumhöbbend, aandere,
wie p en s, zien stumloes. De indeiling vaan de medeklinkers
hingk aof vaan de meneer boe-op ze weure oetgesproke. Gewoenelek
weure de volgende drei categorieje oondersjeie:
1. medeklinkers die weure oetgesproke mèt loch die örges
in de moond weurt geblokkeerd. Veurbeelde: d, k en p;
2. medeklinkers die v'r oetspreke mèt loch die in de
moond weurt tegegehawwe, meh die door de neus vrij nao boete
keump. Veurbeelde: m, n en ng;
3. medeklinkers die weure gemaak mèt loch die door 'n
ing opening weurt gepeers. Veurbeelde: f, s en z.
Veer
numme neet alle regels metein in eine kier op, meh zalle dees
rubriek geregeld oetbreije mèt nui regels. Op de thoes
pagina weurt altied aongekondigd wat nui is in dees rubriek.
De
regels koume oet: "Flor
Aarts, Mestreechs. Eus moojertaol."
|
|
Besjrijving
vaan de klinkers
|
| De
korte klinkers |
1.
Spelling: a
Oetspraok: wie de klinker gespeld a in 't Nederlands woord
kat.
Veurbeelde:
bats - bil
han - handen
sjat - schat
watsj - oorvijg |
2.
Spelling: e
Oetspraok: wie de klinker gespeld ein 't Nederlands woord
bel.
Veurbeelde:
es - als
get - iets
mets - mes
twelf - twaalf |
3.
Spelling: è
Oetspraok: wie de klinker gespeld ai in 't Frans woord
mais.
Veurbeelde:
bèd - bed
dèks - dikwijls
gezèt - krant
versjèt - work |
| De
lang klinkers |
1.
Spelling: aa /a
Oetspraok: wie de klinker gespeld aa in 't Nederlands
woord vaas.
Veurbeelde:
daag - dag
kraank - ziek
make - maken
straank - angst |
2.
Spelling: ao
Oetspraok: Deze klinker liekent op de klinker gespeld o in
't Ffrans woord pont. In 't Nederlands kump deze klinker
allein veur in lienwäörd, wie zone.
Veurbeelde:
daog - dagen
nao - na(ar)
plaots - plaats
sjaol - school |
3.
Spelling: äö
Oetspraok: wie de klinker gespeld eu in 't Frans woord veuve.
In 't Nederlands kump deze klinker allein veur in lienwäörd,
wie oeuvre.
Veurbeelde:
däög - deugd
käös - keus
väöl - veel
wäörd - woorden |
| De
schwa-klinker |
|
Spelling:
De schwa-klinker weurt miestal gespeld es e, meh in wäörd
die in 't Nederlands oetgoon op -ig of -lijk kin
deze klinker ouch gespeld weure es i.
Oetspraok: Wie de klinker in 't Nederlands woord de. De
schwa-klinker kump allein veur in wäörd en lèttergrepe
die geine klemtoen höbbe.
Veurbeelde:
gelök - geluk
lesteg/-ig - lastig
Mestreech - Maastricht
nisjeke - nicht
taofel - tafel
vruntelek/-ik - vriendelijk
|
|
Besjrijving
vaan de twieklaanke
|
1.
Spelling: ei / ij
Oetspraok: wie d'n twieklaank gespeld ij in 't Nederlands
woord rij.
Veurbeelde:
drei - drie
rijstartel - veter
sjijns - schijnbaar
zeibaor - vergiet |
|
2.
Spelling: ou(w) / au(w)
Oetspraok: wie d'n twieklaank gespeld ouw in 't Nederlands
woord bouw.
Veurbeelde:
blauw - blauw
oug - oog
paus - paus
sjouw - schoorsteen
Wäörd
boe-in dezen twieklaank weurt gevolg door d of l höbbe dèks
'n alternatief oetspraok mèt oj.
Veurbeelde:
gebouwd/gebojd - gebouwd
getrouwd/getrojd - getrouwd
koul/kojl - kuil
moul/mojl - muil
|
3.
Spelling: ui
Oetspraok: wie d'n twieklaank gespeld ui in 't Nederlands
woord bui.
Veurbeelde:
buim - bomen
dui - duw
muilke - kusje
nuits - nieuws |
|
Besjrijving
vaan de medeklinkers
|
1.
Spelling: p
Oetspraok: wie de medeklinker gespeld p in 't Nederlands
woord pot.
Veurbeelde:
pitstang - nijptang
plaoge - plagen
poor - prei
pratsj - modder |
2.
Spelling: b
Oetspraok: wie d'n twieklaank gespeld b in 't Nederlands
woord bal.
Veurbeelde:
baank - bank
beer - bier
besjeemp - beschaamd
bloet - bloot |
3.
Spelling: t
Oetspraok: wie de medeklinker gespeld t in 't Nederlands
woord tas.
Veurbeelde:
taol - taal
tappesere - behangen
toeke - geniepig slaan
trök - terug |